Vikipedio Esperanta – Ĉu trezoro de scio aŭ granda blufo?

Mi bedaŭras vidi, ke artikoloj en Vikipedio Esperanta ofte ampleksas nur malmultajn liniojn. Nun mi krome trafis tekstojn, kiuj estas pli multe propagando ol seriozaj kontribuoj al leksikono. Inter la aŭtoroj kaj kontribuintoj estas ankaŭ sufiĉe konataj esperantistoj. Ĉu ili eble nur korektis lingvajn erarojn aŭ ĉu ili konscie partoprenis disvastigi venenon kontraŭ faktoj kaj vero, tion mi ne scias. Ke la plimultaj de la kontribuintaj evitas la lumon, do prisilentas eĉ sian veran nomon, tio kompletigas la sufiĉe malbonan impreson. Senkritike uzi Vikipedion Esperantan povas esti danĝera!


Kelkfoje mi estis leginta sufiĉe fierajn atentigojn, ke en Vikipedio ekzistas multaj artikoloj en Esperanto. Tiu fakto estus unu el diversaj pruvoj por vivanta lingvo. D-ro Ziko VAN-DIJK publikigis koncernan broŝuron: Vikipedio por vi – Kiel ĝi funkcias, kiel vi kontribuas (eldonejo Espero, 2008, ISBN 978-80-89366-01-9).

Je la 21a de Oktobro 2020 Vikipedio Esperanta (sur la 34a de ĉ. 300 lokoj) enhavis pli ol 275’000 artikoloj [ĉi tie]. Sed kia estas la kvalito de ili?

Kiam mi skribas artikolon pri io, mi volonte referencas al Vikipedio Esperanta koncerne nociojn por plifaciligi kompreni la temon. Sed ofte mi devis ekkoni, ke la referencitaj artikoloj ampleksas nur malmultajn liniojn.

Kiam mi hazarde trafis artikolon pri Germana Demokratia Respubliko (GDR), mi trovis tekston kun eraroj, duonveroj kaj malica propagando. La malo de scienca seriozeco. Je la komenco nenio pri geografio aŭ historio sed la informo, ke multaj civitanoj de GDR forlasis sian landon pro nekontento. La aŭtoroj designis sufiĉe unuflankan, malhelan bildon kiel propagandon dum Malvarma Milito. [pli multe ĉi tie]

Scivolema pri la teksto koncerne Federacian Respublikon Germanujon (FRG), mi serĉis la artikolon, kaj mi trovis eĉ tri: (1e) Federacia Respubliko Germanio, origina aŭtoro en 2004: »Ziko« (D-ro Ziko VAN-DIJK); (2e) Germanio, origina aŭtoro en 2005: »Montanesko« el Germanujo; (3e) Okcidenta Germanio, origina aŭtoro en 2006: »Umberto«. Ĉu pro tio Vikipedio Esperanta enhavas tiom multajn artikolojn?

Sed pli grava ol duoblaj tekstoj pri egalaj temoj estas, ke la artikoloj enhavas multajn erarojn.

Pri la teksto: Federacia Respubliko Germanio

  • »la ŝtata ministerio pri eksteraj rilatoj« estas ĝuste federacia ministerio
  • FRG ne havas konstitucion, sed nur Bazan Leĝon, kiu anstataŭas konstitucion
  • FRG (ĝis 1990) ne ampleksis »federaciajn landojn«, sed Germanaj landoj – inter ili respubliko kaj urboj – formis federacian respublikon
  • »La okcidentaj sektoroj de Berlino havis apartan statuson« estas malĝusta. Ĝuste estas, ke Berlino (okcidenta) estis sendependa politika unuo laŭ Traktato pri Berlino.
  • »la teritorio de Germana Demokratia Respubliko aliĝis al la “federacia teritorio”« estas malĝusta. Ĝuste estas, ke la landoj de GDR aliĝis al FRG laŭ artikolo 23 de Baza Leĝo.
  • ne estis »unuiĝo«, sed aliĝo

Pri la teksto: Germanio

  • Theodor Heuss ne estis »ŝtata prezidanto«, sed Federacia Prezidento
  • Germanujo ne havas konstitucion, sed nur Bazan Leĝon, kiu anstataŭas konstitucion
  • Germanujo ne estas »demokrata«, sed demokratia ŝtato laŭ Baza Leĝo
  • Germanujo »konsistas el 16 parte suverenaj landoj« estas malĝusta. Ĝuste estas, ke Germanujo estas formata de 16 landoj, inter ili respublikoj kaj urboj.
  • »la germana dekstro konsideris la Versajlan Traktaton kiel nacian insulton« estas duonvera; fakte ankaŭ liberalaj, maldekstraj kaj socialdemokrataj fortoj rifuzis ĉi tiun traktaton
  • »En la jaro 1933 iĝis Adolf Hitler Regna Kanceliero« estas eŭfemismo por la fakto, ke Adolf Hitler ricevis la potencon rekte el la mano de Federacia Prezidento von Hindenburg
  • »la faŝisma revolucio en Hispanujo« estis fakte armea puĉo kontraŭ la laŭ-leĝa registaro
  • […] ktp

Pri la teksto: Okcidenta Germanio

  • ne estis »reunuiĝo« de Germanujo, sed aliĝo de la landoj de GDR al FRG
  • FRG ne »civile administris ankaŭ la respondajn sektorojn de Berlino«, sed FRG administris politike Berlinon (okcidenta), sendependa politika unuo laŭ Traktato pri Berlino

Mi vidis kelkajn televidajn raportojn pri ideologiaj bataladoj en Vikipedio Germana. Aliancanoj kaj subtenantoj de la plej agresemaj rondoj de Usono subpremas kritikajn rimarkojn kaj tekstojn. Ili kalumnias kritikantojn en artikoloj, forviŝas korektojn aŭ blokas eĉ tute korektintojn. Restas pli-malpli propagandaj tekstoj pri politikaj kaj sociaj temoj. Notinda estas, ke ĉi tiuj diktatoroj – plej ofte administrantoj – ĝenerale evitas uzi siajn ĝustajn nomojn. Ĉu ni havas en Vikipedio Esperanta similan problemon?

Pro la menciitaj artikoloj sub nivelo de leksikono mi fine avertas la uzantojn de Vikipedio Esperanta, almenaŭ pri sociaj artikoloj. La teksto pri la socialisma Germanujo estas antaŭ ĉio malica propagando, la tekstoj pri Germanujo/ FRG estas supraĵe kaj kun multaj fakaj eraroj. La duon-scio de la aŭtoroj vere ĝenas. Ĉi tie listo de la aŭtoroj; almenaŭ parto el ili estas fuŝintoj, mi urĝe avertas pri ties artikoloj:

»AbcD«
»Airon90«
»AndyHM« (Andy Hernández Martínez, Hispanujo)
»Arne Müseler« (Arne Müseler)
»ArnoLagrange« (Arno Lagrange, Francuko)
»Avner«
»Blahma« (administranto Marek Blahuš, Ĉeĥujo)
»Breogan2008«
»Daceloh«
»DidCORN«
»Doesle« (Dominik)
»Dominik«
»Forstbirdo« (Belgujo)
»Gerd Taddicken« (Gerd Taddicken)
»Giorno2«
»Hanniball« (Germanujo)
»Hashar« (Francujo)
»Iketsi«
»Iluvatar«
»Informant.22«
»Ingolf« (Germanujo)
»Ismo«
»Kani« (José María Salguero Rodríguez, Hispanujo)
»Kazu89«
»Kerio« (Petr Tomasovsky)
»Kolonjano« (Stephan B. Webanck, Germanujo)
»Kozyra« (Edward Kozyra, Pollando)
»Lazurŝtono«
»LLarson« (Usono)
»Lu Wunsch-Rolshoven« (Lu Wunsch-Rolshoven, Germanujo)
»LunVulp« (Arkadiuŝ Zyhewiĉ, Pollando)
»Lupíro« (Wolfgang, Germanujo)
»Marcos« (administranto Markos Kramer, Germanujo)
»Marek Mazurkiewicz« (Marek Mazurkiewicz, Pollando)
»Michipedian«
»Moldur« (Martin Weichert, Svedujo)
»N-k«
»Narvalo« (Hungarujo)
»Oryanw«
»Paŭlo21« (Paul Geisler, Germanujo)
»Petr Tomasovsky« (Petr Tomasovsky)
»Petrus Adamus« (Ĉeĥujo)
»Piet-c«
»Pino« (Dominique Jacquin, Francujo)
»Rdelre« (Italujo)
»RG72« (Stanislavo Belov, Ruslando)
»Robert Weemeyer« (Robert Weemeyer, Germanujo)
»Roberto« (Roberto da Silva Ribeiro, Brazilo)
»Robin van der Vliet« (Robin van der Vliet, Nederlando)
»Romanm«
»Seminario«
»Sitaifu«
»SSire« (Serge Sire, Francujo)
»Surfo«
»TFCforever«
»ThomasPusch« (administranto Thomas Pusch, Germanujo)
»Tokfo« (Aŭstrujo)
»Ulrich Matthias« (Ulrich Matthias)
»Umberto«
»Unukorno« (Germanujo)
»Venca24« (Ĉeĥujo)
»Verdulo« (Nederlando)
»Vikiano« (administranto)
»Vito REDSKY« (Witold Czerwiński, Pollando)
»Yekrats« (Scott Starkey, Usono)
»Yvesn« (Yves Nevelsteen, Belgujo)
»Ziko« (Ziko van Dijk, Nederlando)


Ulrich Matthias reagis je la 22a de Oktobro 2020 en Facebook tiel:

Vi uzas la vorton “danĝera”, sed montras ĉefe iujn harfendaĵojn. Parto de via kritiko same validas ankaŭ por alilingvaj vikipedioj. Ekzemple per via aserto “ne estis »reunuiĝo« de Germanujo, sed aliĝo de la landoj de GDR al FRG” vi kontraŭdiras al esprimo, kiu enradikiĝis en multaj lingvoj, dum esperanta Vikipedio eble plej klare parolas pri aliĝo de GDR al FRG.

Mia respondo al li:

Oni ne devas esti juristo pri konstitucioj por ekkoni la diferencon inter (vera) konstitucio kaj (nur) Baza Leĝo. Sufiĉas, ke oni atenteme legu koncernajn librojn aŭ eĉ nur artikolojn. La aŭtoroj de Baza Leĝo konscie ne kreis konstitucion por akcenti, ke FRG kaj Baza Leĝo estu nedaŭraj solvoj. Ili volis, ke post »kompletigo de la unueco« (art 146 Baza Leĝo) la tuta Germana popolo sin donu (veran) konstitucion. Sed la potenculoj de ĉi tiu lando ankoraŭ trompas la Germanan popolon: ni havas post 30 jarojn ankoraŭ ne konstitucion. Cetere alie ol GDR, kie la civitanoj povis dufoje voĉdoni pri sia konstitucio. (vidu ekzemple koncernajn artikolojn de Sebastian Haffner)

Laŭ Baza Leĝo la Germanaj 16 landoj formas Federacian Respublikon Germanujon; federaciaj landoj ne ekzistas laŭ Baza Leĝo. Federaciaj landoj estus subordigitaj al la federacia ŝtato. Sed male la landoj estas plimalpli sendependaj. Ĉu vi konscias, ke vi estas civitano de unu el la Germanaj landoj? Nek la kasistino en mia vendejo, nek la ŝoforo de aŭtobuso en Berlino devas scii tion, sed aŭtoroj de artikoloj, kiuj mencias la »konstitucion«. Ĉu vi vere pledas por la rajto disvastigi malĝustajn faktojn?

Via argumentado pri la politika nocio »reunuiĝo« montras ĝeneralan problemon. Kelkaj aŭtoroj ne komprenas, ke bona leksikono ne disvastigu ideologiojn kaj politikon, ĝi informu pri faktoj. Estis du ebloj de »unuiĝo«: aliĝi laŭ artikolo 23 de Baza Leĝo aŭ vere unuiĝi laŭ artikolo 146 de Baza Leĝo. La gvidaj politikistoj decidis – pro diversaj kialoj – trompon: aliĝi laŭ artikolo 23 sed nomi tiun laŭ artikolo 146. Ekzistas multaj tekstoj pri tio. Kion validas aŭtoroj, kiuj preferas papagi la regantan politikon?

2 komentoj

  1. > Senkritike uzi Vikipedion Esperantan povas esti danĝera!

    Senkritike uzi ian ajn fonton povas esti danĝera! Vikipedio certe plenas de eraroj, sed tio ne estas tiom grava por mi. Simple ne estas pli bona enciklopedio esperanta ie ajn kaj kelkfoje la artikoloj ja estas ege bonaj kaj altkvalitaj! La plej grava demando kiu mi havas estas: kiam vi trovas erarojn en artikolo, ĉu vi korektas ĝin tuj? Vikipedio ĉiam nur estas tiom bone kiel siaj legantoj aktivas.

    Sed la esperanta vikipedio estas pli ol nur la artikoloj. Per Vikidatumoj ili estas parto de la plej grada datumbazo de la mondo. Tiel oni facile povas krei ekzemple Mapoj en Esperanto. Kaj mi ofte uzas Vikipedio kiel vortaro por fakaj vortoj. Oni simple povas serĉi por vorto en sia propra lingvo kaj oni tuj vidas ĉu esperanta artikolo ekzistas. Tiel oni trovas vortojn, kiuj ne ekzistas en eĉ la plej grandaj vortaroj.

    Ŝato

    • Dankon por viaj linioj kaj via opinio!

      La aŭtoro – antaŭ ĉiu alia – responsas pri sia artikolo. Kaj la aŭtoroj de la menciitaj tekstoj reserĉis evidente malbone, eble nur supraĵe. Ili – ne mi – prezentis sin publike kun la aserto, ke ili kapablas diri ion saĝan. Mi havas jam longan tempon la ideon skribi artikolojn por Vikipedio. Sed ĝis nun mi hezitis, ĉar mi volas eviti fuŝan laboron. Sufiĉe bone scii ion, tio estas nur unu flanko. La alia flanko: serioze, laŭfakte kaj nepartie formuli.

      Antaŭ ol mi povas korekti tekston, mi devus lerni redakti artikolon. Krome mi devus aldoni pruvojn, fontojn, atestantojn, kiuj konfirmas miajn asertojn. Mi atentigis kelkajn aŭtorojn – tiuj kun klaraj nomoj – pri mia kritiko; eble ili mem korektas sian fuŝon. Atendu ni!

      Mi certe ne neglektas la ĝeneralan valoron de Vikipedio. Sed mia entuziasmo estas malpli alta ol la via. Kiel amiko de Fundamento de Esperanto mi ofte kuntiras la brovojn pro kontraŭ-fundamentaj vortoj, nocioj kaj esprimoj. Mi preferas kvaliton kaj rifuzas mezkvanton.

      Ŝato

Respondi

Entajpu viajn informojn sube aŭ alklaku piktogramon por ensaluti:

WordPress.com Logo

Vi komentas per via konto de WordPress.com. Elsaluti /  Ŝanĝi )

Google photo

Vi komentas per via konto de Google. Elsaluti /  Ŝanĝi )

Twitter picture

Vi komentas per via konto de Twitter. Elsaluti /  Ŝanĝi )

Facebook photo

Vi komentas per via konto de Facebook. Elsaluti /  Ŝanĝi )

Connecting to %s